महाराष्ट्रात राहणारे व इथल्या संस्कृतीशी नाळ जोडलेले मराठा व अठरा पगड जातीतील लोकांचे,म्हणजेच मराठ्यांचे राज्य   शिवछत्रपतीनी स्थापित केले. त्याची प्रेरणा मालोजीराजे,शहाजीराजे, व जिजाऊ पासून घेतली.
तद्नंतर छ.संभाजी महाराजांची कारकीर्द, इथपर्यंत सर्वजण भिज्ञ आहोत.
खरेतर स्वराज्यासाठी कसं जगावं हे छ.शिवाजी महाराजांनी तर स्वराज्यासाठी कसं मरावं याची शिकवण छ.संभाजी राजेंनी दिली.

मराठ्यांचा स्वातंत्र्यलढा व टप्प्याटप्प्याने सर्व दक्षिणच नव्हे तर दिल्लीसह उत्तर हिंदुस्थान जिंकण्याची महत्वकांक्षा बाळगणारे राजाराम महाराज आमच्या इतिहासकाराणी पुढे आणले असते तर आज छ.शिवाजी व छ.संभाजी यांच्या खालोखाल छ.राजाराम महाराजांस मराठी जनतेच्या हृदयात स्थान मिळाले असते!

त्याचसाठी हा लेखनप्रपंच!पुढील काही प्रकरणात आपण या सर्व गाळीव इतिहासाची दखल घेतो आहोत!

सुरुवात स्वराज्याचे तिसरे छ.राजाराम महाराज यांपासून करू👍🏼🚩🙏🏼

राजाराम महाराज यांचा जन्म महाराणी सोयराबाई पोटी २४फेब्रुवारी १६७०साली (छ.संभाजी,१४मे१६५७)किल्ले रायगडावर झाला.
शिवरायांच्या हयातीत (१६८०)त्यांचा विवाह सरसेनापती प्रतापराव गुजर यांच्या कन्या जानकीबाईशी झाला.
संभाजीराजेनी सरसेनापती हंबीरराव यांच्या कन्येचा,ताराबाई चा व कागलकर घाटगे घराण्याची राजसबाई यांच्याशी राजारामांचा विवाह लावून दिला.

अत्यंत मुत्सद्दीपणाने व निकराने औरंगजेबशी लढा देऊन बहुदा देवीच्या साथीमध्ये ३मार्च १७००साली त्यांचा मृत्यू किल्ले सिंहगडावर झाला.(जाणकार तिथे जाऊन आले असावेत)💐

१) ११मार्च १६८९ रोजी संभाजी महाराजांच्या दुर्दैवी अंतानंतर ५एप्रिल ला वाघ दरवाज्यातून राजाराम राजे गडउतार झाले.त्यावेळी त्यांचे वय होते अवघे १९वर्षे!

२) तिथून प्रतापगड-सातारा-वासोटा-वसंतगड करत ते पन्हाळ्यावर आले व तिथून जिंजीकडे(त्यावेळी कर्नाटक प्रांत व सध्या तामिळनाडू) प्रयाण!
संभाजी महाराज पकडले गेल्यावर ८महिने राजाराम स्वराज्यातच होते.
पण ते जिथे जातील तिथे मुगल आक्रमण व पर्यायाने रयतेस व स्वराज्यास त्रास होऊ लागल्याने जिंजी चा मार्ग!

३) जिंजीचा किल्ला बळकट.राजगिरी, कृष्णगिरी व चांद्रयनदुर्ग या तीन किल्ल्यांचा मिळून बनलेला.
किल्ल्याचे त्रिकोनाकार क्षेत्रफळ ३ मैलांचे .
येथे ८ वर्षे राजधानी हलविली आणि येथूनच कर्नाटक व स्वराज्यातील लष्करी, प्रशासकीय नियंत्रण चालू ठेवले.

४)जिंजीचा प्रवास सोप्या नव्हता.खूप धोकादायक कारण सगळीकडे मुगलसैन्य.
अशा स्थितीत शिमोगा-बंगळूर-वेल्लोर मार्गे जिंजीला ३३दिवसात पोहोचले.
केशव पंडित लिखित ‘राजारामचरितम’ मध्ये याचा सादयन्त वृत्तांत आहे.
मार्गामध्ये बेदनूरची राणी चन्नमा यांचे सहाय्य झाले.
एक रोचक किस्सा म्हणजे तुंगभद्रेच्या किनारी शत्रू ने घाला घातला तेव्हा शिवरायांच्या प्रमाणे तोतया राजाराम उभे करून मराठ्यांनी पळ काढला.

५) झुल्फिकारखानाचा १६९० मध्ये जिंजी ला वेढा पडला.
हा मुगलांचा सेनापती.
राजेंचा मुत्सद्दीपणा म्हणजे बादशहा मेल्यानंतर दक्षिण सुभा(गोवळकोंडा व विजापूर बादशहा ने पूर्वीच सम्पवले होते) याचा गुप्त करार खानाच्या बाजूने.
खानाला फक्त वेढा चालू ठेवायचा होता.
पुढे जाऊन १६९७ ला जिंजीतून निसटून महाराष्ट्रात येन्यासाठी पण मदत झाली.

६) शहजादा कामबक्ष व वजीर असदखान याना बादशहा ने जिंजी कडे पाठवले त्यावेळी शहजादा शी राजेंनी संधान साधून त्याला गाफील ठेवले व शहजादा आणि वजीर व सेनापती यांच्यात दुफळी पाडली.

७) संताजी घोरपडे व धनाजी जाधव या सरसेनापती नी मुगलांचे अतोनात हाल केले.कोरेगाव मुक्कामी संताजीने तर ब्रह्मपुरी(मंगळवेढाजवळ)मुक्कामी धनाजी ने थेट बादशाही छावणी वर हल्ला करून मुगलांचे कम्बरडे मोडले.
या दोन्ही सेनानी व गनिमी काव्याबद्दल पुढे विस्ताराने लिहू.

८) राजाराम महाराज -जिंजी प्रस्थान का गरजेचे?
   a)बादशहास छ.घराण्यातील सर्वाना एकाचवेळी कैद करण्यापासून रोखणे.
   b)मराठे व मुगल याना तापी ते तंजावर हा विस्तीर्ण battlefield लागणार होता म्हणजे स्वराज्यावरील ताण कमी होणार होता.
    c)हिंदू नायक व पाळेगार  यांच्या मदतीने बादशहा विरुद्ध हिंदू सत्ताधीशांची एक संयुक्त आघाडी तयार करणे

९) महाराष्ट्र ची आघाडी रामचंद्र पंत अमात्य(हुकूमतपन्हा),शनकराजी नारायण ,हे प्रमुख प्रशासक व संताजी ,धनाजी हे प्रमुख सेनानी यांचे एक Regency Council निर्माण करून लढत ठेवली.

१०) अष्टप्रधान मध्ये प्रतिनिधी हे नवीन पद निर्माण करून ते प्रल्हादपंतास दिले(हेच पद पुढे जाऊन पेशवा मध्ये बदलले गेलेव्ही तो एक वेगळा इतिहास झाला)

११) राजाराम महाराज कसलेले सेनानी नव्हते पण तरी काही ठिकाणी त्यांनी नेतृत्व केले.
त्यांची प्रकृती नाजूक असावी .
राज्यकर्ता व सेनानी याचे रीतसर प्रशिक्षण रायगडावरील राजकारनामुळे मिळाले नव्हते. त्यांच्या  १०व्या वर्षी वडील,१२ व्या वर्षी आई व १९ व्या वर्षी थोरले बंधू गेले,हे पोरकेपन देखील मोठे होते.

१२) लष्करी डावपेच व संयोजनामध्ये राजाराम महाराजाणी स्पृहणीय यश संपादन केले होते.

१३) मुत्सद्दी पणात शिवरायांच्या तोडीस तोड –
   a)कर्नाटक मध्ये दुसरी आघाडी तयार करणे
   b)शत्रू सेनापती झुल्फिकारखान यास आमीश देऊन झुलवत ठेवणे व कार्यभाग साधने
   c)शहजादा काम्बक्ष ला गळाला लावणे
   d)तोतया राजा तयार करून शत्रूस हूल देणे
   e)हिंदू नायक व पाळेगारांची कर्नाटक मध्ये जाऊन मोट बांधणे
    f)दिल्ली जिंकण्याची महत्वकांक्षा
    e)इनाम,वतन,व सरंजाम देण्याची प्रथा सुरू करून मराठयांनी मुगलांवर दबदबा- यातूनच पुढे -कृष्णा सावंत -माळव्यात धडक-तापी पार करणारा पहिला मराठा सेनानी
   h) कर्नाटक मधुन परतल्यावर किल्लोकिल्ली जाऊन तेथील संरक्षण व्यवस्था मजबूत करून शिबंदीचा उत्साह वाढविला
   i) मोगलांशी तहाची चार वेळा बोलणी केली कारण बादशहा येथून जावा व परत स्वराज्य तयार करणे पण बादशाह हे जाणून होता व त्याने बोलनीच केली नाही

१४) मराठ्यांचे नितीधैर्य वाढवण्यासाठी हरएक प्रयत्न हा उपलब्ध पत्र व्यवहारातून दिसून येतो.

१५) इंग्रज, पोर्तुगीज, फ्रेंच व डच यांच्याशी संबंध – निश्चितच ते संधीसाधू लोक त्यांचा तसाच वापर करून घेतला.
राजाराम महाराज मुळे मुंबई इंग्रजांना व पौंडीचेरी फ्रेंचांना राखता याली पण या उपकाराची जाण ठेवतील ते युरोपीय कसले नंतर गरजेवेळी त्यांनी आपल्याला मदत केली नाही.

१६) मराठा आरमार- मजबुतीकरण- कान्होजी आंग्रे यांचा उदय ,त्यांना युरोपियन पण घाबरत.
चौल ते कारवार या किनारपट्टीवर एकछत्री अंमल.

राजाराम महाराज यांच्या नंतर हा स्वातंत्र्य संग्राम महाराणी ताराराणी यांनी चालू ठेवला .

हे सर्व आपल्याला शत्रू इतिहासलेखक खफिखान,भीमसेन सक्ससेना,साकी मुसत्येदखान, इत्यादी तसेच युरोपियन डायरी व किरकोळ एतद्देशीय इतिहासकार यांच्या माहिती वरून कळते.

मराठ्यांचा पूर्ण इतिहास ग्रँड डफ या ब्रिटिश रेसिडेंट ने लिहिला.

खर म्हणजे इतिहासाबद्दल प्रचंड अनास्था ही गोष्ट आमच्या रक्तातच शेकडो वर्षे भिनली आहे.
आपले पण त्यावेळी कारकून होते. प्रशासन चालवणे व पत्रलेखन करणारे म्हणजे ‘पढे-लिखे’ , पण एकाने पण काहीच लिहून ठेवले नाही?
 
आता तरी आपण सजग होऊ व निदान आपला सम्पूर्ण इतिहास ज्ञात करायचा यत्न करून भावी पिढीपर्यंत नेवू!
                                (क्रमशः)

Contributor
>

Login

Welcome to Typer

Brief and amiable onboarding is the first thing a new user sees in the theme.
Join Typer

Welcome.

Join 'Dureghi' family

We connect you to the world of beautiful stories and poems. You can add comments to stories and poems you like. You can also write review comments for popular books.

Dureghi

Login to write your comments

Welcome.

Join 'Dureghi' family

We connect you to the world of beautiful stories and poems. You can add comments to stories and poems you like. You can also write review comments for popular books.

Dureghi

Login to write your comments
Need Help? Chat with us